Çalkara Köyü Tarihi, Erbaa Tokat

Çalkara Köyü, Türkiye’nin Karadeniz Bölgesi’nde, Tokat ilinin Erbaa ilçesine bağlı bir köydür. Kelkit Vadisi’nde, Yeşilırmak’ın bereketli toprakları üzerinde yer alan köy, tarım ve hayvancılığa dayalı geleneksel bir ekonomiyle tanınır. Köyün tarihi, Osmanlı arşiv belgelerinde 16. yüzyıla kadar uzanmakta olup, adının değişmeden günümüze ulaşması dikkat çekicidir.

Çalkara Köyü Coğrafyası

Çalkara Köyü, Tokat il merkezine yaklaşık 90 km, Erbaa ilçe merkezine ise 15 km mesafede konumlanmıştır. Kelkit Çayı vadisinde yer alan köy, verimli tarım arazileriyle çevrilidir. Komşu köyleri arasında Akça ve Karaağaç bulunur. Köyün rakımı yaklaşık 300-400 metre civarındadır; iklimi Karadeniz ve İç Anadolu geçiş kuşağında olduğundan yazları sıcak, kışları soğuk geçer. Başlıca geçim kaynakları tütün, asma yaprağı, nohut, buğday, sebze tarımı ile küçükbaş hayvancılıktır.

Çalkara Köyü Adının Kökeni

Köy adının kökeni konusunda kesin bir belge bulunmamakla birlikte, yerel tarih kaynaklarında iki temel rivayet öne çıkar:

• Çalbaba Tekkesi rivayeti: Köyün adının, Horasan’dan gelen bir evliya olan Çalbaba’nın burada kurduğu tekke/zaviyeden türediği belirtilir. Çalbaba’nın manevi etkisiyle köyün “çalkara” (kara çalılık veya manevi kalkan anlamında) adını aldığı söylenir. Bu rivayet, köydeki “Devir Mevlidi” geleneğiyle de ilişkilendirilir.
• Salgurlu Türkmen boyu rivayeti: Daha yaygın kabul gören görüşe göre, köy adı Salgurlu (Salgur) adlı bir Türkmen oymağından gelmektedir. Çalbaba isminin sonradan köyden türemiş olabileceği düşünülür.

19. yüzyıl Osmanlı temettuat defterlerinde köy, “Şeytanlı (Çalkara)” şeklinde çift parantezle kaydedilmiştir; bu, “Şeytanlı” ifadesinin yerel bir lakap veya alternatif ad olduğunu gösterir.

Çalkara Köyü Tarihi

Osmanlı Öncesi Dönem (Rivayetlere Göre)

Köyün kuruluşu, 11-14. yüzyıllardaki Türkmen göçlerine dayanır. Bölge, 1071 Malazgirt Zaferi sonrası Danişmendli Beyliği ve Anadolu Selçukluları döneminde Türkleşmiştir. Yerel rivayetlere göre Horasan erenleri ve Salgurlu Türkmen boyu burada yerleşmiştir. Ancak bu dönem için yazılı belge bulunmamaktadır.

Osmanlı Dönemi

16. Yüzyıl

Köyün bilinen en eski resmi kaydı, Kanuni Sultan Süleyman dönemine aittir. 387 Numaralı Muhâsebe-i Vilâyet-i Karaman ve Rûm Defteri (Hicri 937/Miladi 1530, II. Cilt, Devlet Arşivleri Yayın Nu: 36) adlı eserde, Tokat Sancağı’na bağlı Sonisa (Sonusa) Kazası altında “Çalkara” adıyla yer alır. Defterde köyün vergi ve hasıl kayıtları detaylı olarak belirtilmiştir (dizin s. 153; ana kayıtlar s. 529-534).

18. Yüzyıl

III. Mustafa döneminde (1769), C..DH.. 314/15691 numaralı şer’iyye sicili ilamında, Niksar kazasına bağlı Çalkara ile komşu Timurtaş köyü arasında arazi sınırı anlaşmazlığı kaydedilmiştir. Mahkeme kararıyla sınırlar belirlenmiş, köyün aktif tarım yerleşimi olduğu tescillenmiştir.

19. Yüzyıl

• 1831: II. Mahmud’un ilk genel erkek nüfus sayımında (NFS.d. 02267 ve 02275 defterleri), köyde yaklaşık 10-15 hane ve 80-100 erkek nüfus kaydedilmiştir. Dominant aileler Osman Ağa (köy ağası), Sağıroğlu, İmamoğlu, Çakır Ebubekir ve Pirgözoğlu’dur.
• 1844-1845: Tanzimat dönemi temettuat sayımında (ML.VRD.TMT.d. 13458, 13456, 14262 defterleri), köy “Şeytanlı (Çalkara) çiftliği” olarak Niksar/Sonisa kazasında geçer. Müslüman hanelerin arazi, hayvan ve gelirleri detaylıdır (tarım: buğday, arpa, nohut; hayvancılık: öküz, koyun).
• 1855-1856: Abdülmecid döneminde (A.}MKT.UM.. 18976 ve 22010), köyde Ermeni köylüler (Toros ve Artin) kaydedilmiştir; biri av kazası, diğeri borç-alacak davası.
• 1907: II. Abdülhamid döneminde (BEO 2995/224565), Çalkara Muhtarı Hacı Bedros (Ermeni) aleyhine Eskişehirli bir memur tarafından mali dava açılmıştır.

Bu dönem belgeleri, köyün Müslüman Türkmen çoğunluk yanında Ermeni azınlık barındırdığını gösterir.

Cumhuriyet Dönemi

1928 yılında köyün resmi adı “Çalkara” olarak tescillenmiştir. 1944’te kısa süre Taşova ilçesine bağlanmış, ancak 7 Ağustos 1951 tarihli Bakanlar Kurulu kararı (Karar No: 21553, Cumhurbaşkanı Celâl Bayar imzalı) ile halkın ekonomik ve idari ilişkileri gerekçe gösterilerek Erbaa Merkez Bucağı’na kesin olarak bağlanmıştır.

Günümüzde köy, İstanbul’a yoğun göç vermiş olup nüfusu yaklaşık 1000 kişi civarındadır. Geleneksel “Devir Mevlidi” gibi kültürel uygulamalar devam etmektedir.

Kaynaklar

• Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi belgeleri (387 Numaralı Defter, NFS.d., ML.VRD.TMT.d., A.}MKT.UM.., BEO, C..DH.. dosyaları).
• Yerel tarih çalışmaları: Tokat Rehberi (2010), Dergipark.org.tr akademik makaleler (2024, Erbaa köylerinde devir mevlidi üzerine).
• Köy monografileri ve sözlü tarih rivayetleri.