Mahallenizde güvenlik riski (uyuşturucu kullanımı, çökme tehlikesi vb.) oluşturan terk edilmiş bir bina varsa, sahibi özel mülk dahi olsa, belediyeye ve kaymakamlığa “kamu güvenliğini ve sağlığını tehdit ettiği” gerekçesiyle başvurarak, sahiplerine tebligat yapılmasını ve binanın yıkılması veya restore edilmesi için yasal sürecin başlatılmasını sağlayabilirsiniz.

Her bölgede bulunan ve Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’na bağlı olan Kalkınma Ajansları, yerel projelere ciddi hibe destekleri verir. Ajansın web sitesinden desteklenen projeler listesini inceleyerek, kamu kaynaklarının ne kadar verimli, yenilikçi ve bölge kalkınmasına yönelik projelere aktarıldığını denetleyin. Desteklerin genellikle belirli siyasi görüşe yakın belediyelere veya şirketlere gidip gitmediğini araştırın.

Bir kamu görevlisinin, sorumlu olduğu alanda faaliyet gösteren bir şirkette kendisinin, eşinin veya bir yakınının hissesi veya ortaklığı varsa, bu açık bir çıkar çatışmasıdır. Ticaret Sicil Gazetesi ve akrabalık bağlarını araştırarak bu tür ilişkileri ortaya çıkarabilir ve durumu Kamu Görevlileri Etik Kurulu’na ve kurumun teftiş kuruluna bildirebilirsiniz.

Türkiye’de seçimlerin finansmanının şeffaflığı konusunda çalışan dernek ve platformları (örn: Siyasi ve Ekonomik Sosyal Araştırmalar ve Strateji Geliştirme Merkezi – SESRIC) takip edin. Bu kuruluşların raporları, partilerin beyan ettiği harcamalarla miting ve reklam gibi görünür harcamalar arasındaki farkları ortaya koyarak, kayıt dışı siyasi finansmanı sorgulamanızı sağlar.

Belediyeye veya Gençlik ve Spor İl Müdürlüğü’ne ait olan stadyum, spor salonu, yüzme havuzu gibi tesislerin haftalık kullanım çizelgesini Bilgi Edinme yoluyla isteyin. Tesislerin ne kadar süreyle halkın serbest kullanımına açık olduğunu, ne kadarının profesyonel veya özel kulüplere tahsis edildiğini öğrenin. Kamu tesislerinin halka daha fazla açılması için talepte bulunun.

Kamu kurumlarının girişindeki resmi ilan panoları, genellikle gözden kaçar. Ancak imar planı askı ilanları, ihale duyuruları, sınav sonuçları gibi birçok önemli tebligat burada yayınlanır. Haftada bir bu panoların fotoğrafını çekerek, dijitalde yayınlanmayan veya gözden kaçırılmak istenen kritik bilgileri yakalayabilirsiniz.

Mahkemeler, ancak çok istisnai durumlarda (ulusal güvenlik, genel ahlak) bir olayla ilgili “yayın yasağı” kararı alabilir. Bu kararın, halkın haber alma hakkını ve basın özgürlüğünü ölçüsüz bir şekilde kısıtladığını düşünüyorsanız, Basın Konseyi’ne, Gazeteciler Cemiyeti’ne ve barolara durumu bildirerek, karara karşı hukuki yollara başvurulması için kamuoyu oluşturabilirsiniz.

Hatalı bir faiz kararı, bir bakanın istifası veya yanlış bir ekonomik politika sonrası döviz kurunda yaşanan ani bir artışın, devletin dış borç stoku üzerindeki anlık maliyetini (TL cinsinden) ekonomistlere veya bağımsız araştırma platformlarına sorun. “Bu kararın Türkiye’ye bir saatlik faturası X milyar TL” gibi somut verilerle siyasi kararların ekonomik sonuçlarını gözler önüne serin.

Büyük bir inşaat ihalesinin şartnamesinde, yüklenici firmanın çalıştırması gereken asgari mühendis, mimar, tekniker sayısı ve nitelikleri yazar. İhaleyi alan şirketin bu personele gerçekten sahip olup olmadığını, Ticaret Odası kayıtlarından veya hatta profesyonel sosyal ağlardan (LinkedIn gibi) araştırın. Eğer kadrosu yetersiz bir firmaya ihale verildiyse, durumu KİK’e ve CİMER’e bildirin.

Hava kalitesi sürekli “sağlıksız” veya “tehlikeli” seviyede olan şehirlerde, valilik ve belediyenin bir “Temiz Hava Eylem Planı” hazırlaması gerekir. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü’ne, şehriniz için böyle bir plan olup olmadığını, varsa hedeflerini (sanayi filtreleri, trafik düzenlemeleri vb.) ve bu hedeflere ulaşma oranını sorun. Plansızlık veya başarısızlık, yöneticilerin yasal sorumluluğudur.