Okul yönetimine veya ilçe milli eğitim müdürlüğüne, okulunuzdaki toplam öğretmen sayısını, bunların kaçının kadrolu, kaçının sözleşmeli ve kaçının “ücretli öğretmen” olduğunu sorun. Yüksek ücretli öğretmen oranı, eğitimde sürekliliğin ve kalitenin düşük olduğunun bir göstergesidir. Bu veriyi, Milli Eğitim Bakanlığı’na kadro talebinde bulunmak için kullanın.

Devlet bir alanı kamulaştırırken “kamu yararı” gerekçesi sunmak zorundadır. Ancak bu gerekçe bazen özel bir şirkete veya kişiye fayda sağlamak için kullanılabilir. Kamulaştırma kararının tebliğinden sonra İdare Mahkemesi’nde, işlemin “amaç” unsuru yönünden hukuka aykırı olduğu, gerçekte kamu yararı taşımadığı iddiasıyla iptal davası açabilirsiniz.

Bir soruşturma dosyasında “gizlilik kararı” (kısıtlılık kararı), dosyadaki delillerin şüpheli avukatları dışında kimseyle paylaşılmaması demektir. Ancak bu karar, olayın kendisi hakkında bilgi almanızı engellemez. Bilgi Edinme yoluyla, “X olayı ile ilgili bir soruşturma başlatılmış mıdır? Soruşturma hangi savcılık numarası üzerinden yürütülmektedir?” gibi dosyanın içeriğine girmeyen, varlığına ilişkin sorular sorabilirsiniz.

RTÜK, kanallara ceza keserken “tarafsızlık, haberde doğruluk, insan onuruna saygı” gibi ilkelere atıf yapar. TRT gibi kamu yayıncılarının veya iktidara yakın kanalların bu ilkeleri ihlal ettiğini düşündüğünüzde, durumu örneklerle RTÜK’e şikayet edin. Eğer RTÜK bu kanallara ceza vermiyorsa, “çifte standart” uyguladığını belgeleriyle ortaya koyarak kurumun kendisini kamuoyu vicdanında sorgulatın.

Milyonluk bir altyapı ihalesini alan şirketin daha önce benzer bir iş yapıp yapmadığını merak ediyorsanız, EKAP üzerinden ihalenin “yeterlilik bilgileri tablosu”nu inceleyin. Şirketin ihaleye girmek için sunduğu “iş bitirme belgesi”nin hangi işe ait olduğunu görebilir, o işin kalitesini ayrıca araştırarak firmanın liyakatini sorgulayabilirsiniz.

Paris Anlaşması çerçevesinde birçok büyükşehir belediyesi “İklim Değişikliği Eylem Planı” hazırlamak zorundadır. Belediyenizin böyle bir planı olup olmadığını, varsa hedeflerini (karbon salınımını azaltma, yenilenebilir enerji kullanımı, su tasarrufu vb.) sorun. Planın hedeflerine ulaşılıp ulaşılmadığını yıllık faaliyet raporlarından takip edin.

Yerel veya ulusal bir gazetecinin, yaptığı bir haber yüzünden tehdit edildiğini, gözaltına alındığını veya baskı gördüğünü öğrendiğinizde, durumu Uluslararası Basın Enstitüsü (IPI), Gazetecileri Koruma Komitesi (CPJ) gibi uluslararası örgütlere İngilizce bir e-posta ile bildirin. Bu örgütlerin yayınlayacağı raporlar ve kınamalar, gazeteciler üzerinde koruyucu bir kalkan oluşturabilir.

“Bütçe”, yıl başında yapılan bir tahmindir. “Kesin Hesap” ise yıl sonunda paranın *gerçekte* nerelere harcandığını gösteren belgedir. Belediyenizin web sitesinden veya Strateji Geliştirme Müdürlüğü’nden bir önceki yıla ait “Kesin Hesap Cetvelleri”ni isteyin. Tahmin edilenle gerçekleşen arasındaki farkları bularak, bütçe disiplinini ve sapmaların nedenlerini sorgulayın.

Okullar, 4 yıllık stratejik planlar hazırlamak zorundadır. Bu planlar hazırlanırken yapılan “paydaş analizi” toplantılarına (veli, öğretmen, öğrenci) katılın. Okulun misyonu, vizyonu, güçlü ve zayıf yönleri tartışılırken söz alarak, eğitim kalitesinin artırılması, fiziksel şartların iyileştirilmesi veya sosyal faaliyetlerin çoğaltılması yönünde fikirlerinizi plan metnine dahil ettirin.

Türkiye’de sistematik hale geldiğini düşündüğünüz bir hak ihlali (örn: keyfi tutuklamalar, barınma hakkı ihlali, gıda güvensizliği) varsa, o konuyla ilgili BM Özel Raportörü’ne doğrudan e-posta ile bilgi notu ve kanıt gönderebilirsiniz. BM İnsan Hakları Yüksek Komiserliği (OHCHR) web sitesinde tüm raportörlerin iletişim bilgileri ve görev alanları mevcuttur. Bu, konuyu uluslararası gündeme taşımanın etkili bir yoludur.