Park, bahçe veya sokak aydınlatmalarının gereğinden fazla güçlü olduğunu, yanlış açıyla gökyüzünü aydınlattığını ve enerji israfına yol açtığını düşünüyorsanız, bu durumu “ışık kirliliği” olarak tanımlayın. Fotoğraflarıyla birlikte belediyenize ve CİMER’e başvurarak, hem enerji tasarrufu hem de doğal yaşamın korunması için aydınlatmaların standartlara uygun hale getirilmesini talep edin.

Hükümetlerin çıkardığı vergi ve prim borcu yapılandırmalarından (“vergi afları”) en çok hangi şirketlerin veya sektörlerin yararlandığını, ne kadar borçlarının silindiğini veya taksitlendirildiğini, Hazine ve Maliye Bakanlığı’na Bilgi Edinme yoluyla (genel ve istatistiki bilgi olarak) sorun. Bu afların sürekli hale gelmesinin adil vergi toplama üzerindeki etkisini sorgulayın.

Bir kamu kurumunun veya görevlisinin hatalı, eksik veya geç bir işlemi nedeniyle maddi zarara uğradıysanız (örn: belediyenin kazdığı çukura düşüp yaralanmak, ruhsatı geç vererek zarara uğratmak), İdare Mahkemesi’nde o kuruma karşı “tam yargı davası” açarak maddi ve manevi tazminat talep edebilirsiniz.

Belediyeler, büyük projeler için genellikle İller Bankası’ndan (İLBANK) kredi kullanır. Bilgi Edinme yoluyla belediyenize, “Son 5 yıl içinde İller Bankası’ndan hangi projeler için ne kadar kredi kullanılmıştır ve bu kredilerin güncel borç durumu nedir?” diye sorun. Bu, belediyenin borçlanma kapasitesini ve borcunu nerelerde kullandığını gösterir.

Bir mahkemede görülmekte olan davanızda, size uygulanan kanunun veya kanun hükmünde kararnamenin (KHK) Anayasa’ya aykırı olduğunu düşünüyorsanız, mahkemeden o kanunun iptali için Anayasa Mahkemesi’ne başvurmasını talep edebilirsiniz. Buna “itiraz yolu” veya “somut norm denetimi” denir. Mahkeme talebinizi ciddi bulursa, dosyayı AYM’ye gönderir.

Üniversitelerin meteoroloji veya coğrafya bölümleriyle iletişime geçerek veya kamuya açık uydu verilerini (LandSat vb.) kullanarak, şehrinizin son 20 yıldaki yeşil alan miktarındaki azalmayı ve ortalama yüzey sıcaklığındaki artışı gösteren bir harita hazırlamalarını rica edin veya kendiniz hazırlayın. Bu bilimsel veriyi, “Şehirlerimiz ısınıyor, çünkü betonlaşıyor” diyerek belediye yönetimine sunun.

Belediye meclisleri, her yıl kendi içlerinden bir “Denetim Komisyonu” seçer. Bu komisyon, belediyenin bir önceki yılki gelir ve giderlerini denetleyerek meclise bir rapor sunmak zorundadır. Bu raporlar kamuya açıktır. Belediyenizin Yazı İşleri Müdürlüğü’nden bu raporun bir kopyasını talep ederek, belediyenin kendi iç denetiminin ne kadar etkili olduğunu görün.

Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü’nün (TKGM) “Parsel Sorgu” mobil uygulamasını telefonunuza indirin. Şüphe duyduğunuz bir kamu arazisi veya inşaatın yanına gittiğinizde, uygulama üzerinden konumunuzu belirleyerek o parselin kime ait olduğunu (Hazine, Belediye, şahıs, şirket vb.), alanını ve niteliğini saniyeler içinde görebilirsiniz.

Merkez Bankası, faiz kararlarını aldığı Para Politikası Kurulu toplantılarından bir süre sonra, toplantının özetini ve tartışmalarını içeren tutanakları web sitesinde yayınlar. Bu tutanakları okuyarak, faiz kararının hangi gerekçelerle (enflasyon beklentisi, küresel koşullar vb.) alındığını, üyeler arasında farklı görüşler olup olmadığını birinci ağızdan öğrenebilirsiniz.

Koruma altındaki bir alan (Sultanahmet, Kapadokya, Efes vb.) UNESCO Dünya Mirası listesindeyse, burada yapılacak her türlü ciddi proje öncesi UNESCO’ya rapor sunulması zorunludur. Projenin tarihi dokuya zarar vereceğini düşünüyorsanız, durumu kanıtlarıyla birlikte doğrudan UNESCO Türkiye Milli Komisyonu’na ve UNESCO’nun Paris’teki Dünya Mirası Merkezi’ne bir mektupla bildirin. Uluslararası baskı, projeleri durdurabilir.