Türkiye’de referandumu sadece TBMM kararlaştırabilir. Ancak, yerel düzeyde, şehrinizi veya mahallenizi ilgilendiren önemli bir konuda (örn: bir parkın yıkılması, çöp tesisi yapılması) “danışma amaçlı” bir halk oylaması yapılmasını belediye meclisinden talep edebilirsiniz. Yeterli kamuoyu baskısı oluşursa, belediyeler bu tür gayriresmi oylamaları yapabilir.

Bir restoranda, markette veya gıda üretim yerinde hijyen koşullarının kötü olduğunu, son kullanma tarihi geçmiş ürün satıldığını veya gıdada hile yapıldığını (örn: ete soya karıştırılması) düşünüyorsanız, Tarım ve Orman Bakanlığı’nın “Alo 174” hattını arayarak veya WhatsApp hattına yazarak ihbarda bulunun. Gıda denetçileri o işletmeyi denetlemekle yükümlüdür.

Belediye Kanunu, “hemşehri hukuku” kavramını tanımlar ve belediyenin, belde sakinlerinin mahalli ve müşterek nitelikteki ihtiyaçlarını karşılamakla yükümlü olduğunu belirtir. Belediyeye yazdığınız dilekçelerde, talebinizin kişisel bir lütuf değil, bu “hemşehri hukuku”ndan doğan bir hak olduğunu vurgulamanız, talebinizin ciddiyetini ve yasal dayanağını artırır.

E-devlet üzerinden “Acil Toplanma Alanı Sorgulama” hizmetini kullanarak, bir afet anında size en yakın toplanma alanının neresi olduğunu öğrenin. Ardından gidip o alanı bizzat görün. Gerçekten boş bir alan mı, yoksa üzerine AVM veya otopark mı yapılmış? Alanın amacı dışında kullanıldığını tespit ederseniz, AFAD’a ve CİMER’e fotoğraflarıyla birlikte şikayet edin.

Şehrinizdeki bağımsız ve eleştirel yayın yapan yerel gazetelere, radyolara veya internet sitelerine cüzi de olsa düzenli olarak abone veya destekçi olun. Reklam veren yerel esnafa, bu yayınları destekledikleri için teşekkür edin. Güçlü yerel medya, yerel siyasetçilerin ve güç odaklarının daha etkin denetlenmesini sağlar.

Elektrik, su veya doğalgaz faturanızda bir hata olduğunu, sayacınızın yanlış okunduğunu veya hizmet sağlayıcı şirketin haksız bir bedel talep ettiğini düşünüyorsanız, önce şirkete itiraz edin. Sonuç alamazsanız, EPDK’nın web sitesi üzerinden online şikayet başvurusunda bulunabilirsiniz. EPDK, şirket hakkında inceleme başlatabilir.

Radyo ve Televizyon Üst Kurulu (RTÜK), TBMM’de temsil edilen siyasi partilerin milletvekili sayısına göre üye seçimi yapılan bir kuruldur. RTÜK’ün web sitesinden üyelerin kimler olduğunu ve hangi partinin kontenjanından seçildiğini öğrenin. Verdikleri ceza kararlarını incelerken, kararların hangi üyelerin oylarıyla alındığına bakarak, siyasi bir etki olup olmadığını değerlendirebilirsiniz.

“Toplumsal Cinsiyete Duyarlı Bütçeleme,” belediye bütçesinin kadınların, erkeklerin ve LGBTİ+’ların farklı ihtiyaçlarını gözetecek şekilde planlanmasıdır. Örneğin, kadın sığınma evlerine, kreşlere veya gece aydınlatmalarına daha fazla pay ayrılması. Kadın dernekleriyle birlikte, belediyenizin bütçesini bu gözle analiz edip raporlayabilir ve bu yaklaşımı benimsemeleri için lobi yapabilirsiniz.

Meclis’ten geçen bir kanunun Anayasa’ya aykırı olduğunu düşünüyorsanız, Cumhurbaşkanı, en çok üyeye sahip iki siyasi parti grubu ve en az 110 milletvekili, kanunun iptali için Anayasa Mahkemesi’ne dava açabilir. Muhalefet partilerinin bu davayı açıp açmadığını, açtılarsa AYM’nin süreci nasıl işlettiğini takip ederek, yasaların en üst düzeyde denetlenmesine tanıklık edebilirsiniz.

Birçok kamu kurumu, hizmet binası veya araç kiralamak için büyük bütçeler ayırır. Bilgi Edinme Hakkı Kanunu’nu kullanarak, ilgilendiğiniz bir kurumun (örn: il milli eğitim müdürlüğü) kaç adet araç veya bina kiraladığını, kime, ne kadar kira ödediğini ve neden satın alma yerine kiralama yoluna gittiğini sorun. Bu, gizli kalmış israfları ortaya çıkarabilir.